Tôi nói: Nếu anh dạy học sinh chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, lớp trẻ sẽ làm như anh dạy
Lúc đó địch chắc sẽ không để yên cho người đã dạy cho lớp thanh thiếu niên Việt Nam tư tưởng chống lại chúng. Anh đang soạn giáo án cho tiết dạy ngày hôm sau.
Vì thế các em cứ xem thầy như một cảm tình viên là được rồi. Những năm đầu chống Mỹ, tôi được phân công gánh vác chi bộ giáo dục ở thành phố Mỹ Tho. Chúng sẽ trở nên lực lượng xung kích chống lại chế độ lệ thuộc Mỹ hiện giờ.
Năm 1954 tôi dạy học ở Tiền Giang, vừa là giám đốc Trường Trung học dân lập Nguyễn Công Trứ - ở đô thị Mỹ Tho. Vì lẽ đó Trường Nguyễn Công Trứ bị địch đưa vào sổ đen: “Một ngôi trường Việt Cộng” ở giữa thành phố.
Tôi không còn nhớ nguyên văn vì thời kì qua đã quá lâu, nhưng những ý chính thì tôi chẳng thể nào quên: “Thưa thầy! Ngày xưa thầy tâm tình với các em là sức khỏe của thầy không kham nổi cuộc sống gian lao, nặng nhọc ở chiến khu, mặc dầu thầy chọn chân lý là chủ nghĩa xã hội qua luận điểm khoa thuyết lí phục của chủ nghĩa Marx – Engels - Lênin.
Tới chừng đó, dẫu muốn anh cũng chẳng thể đứng ngoài chính trị được! Vì bởi văn hóa nào mà không mang nội hàm chính trị? Mấy năm sau, khi chiến trường dân tộc phóng thích Miền Nam Việt Nam ra đời, tôi được tin anh đã ra vùng giải phóng và đang lãnh đạo ngành giáo dục cách mệnh ở một địa phương… Những nhà giáo chúng tôi đã từng có lúc ở ngã ba đường như thế, phải đứng trước những lựa chọn có quan hệ đến cả cuộc đời mình và hầu hết chúng tôi đã có chọn lựa đúng, đã đi đến cùng, sát với sự chọn lựa của mình.
Thầy không xứng với tiêu chuẩn người đảng viên cộng sản đâu! …Bẵng đi hơn 10 năm kể từ ngày tôi thoát ly gia đình vào hẳn vùng phóng thích công tác; bỗng một hôm ngồi nghe Đài phát thanh phóng thích, tôi được tin thầy, Giáo sư Nguyễn Văn Kiết, là Phó chủ toạ Liên minh các Lực lượng Dân tộc, Dân chủ và Hòa bình Việt Nam, Phó chủ tịch Chính phủ cách mạng tạm bợ Cộng hòa Miền Nam Việt Nam, đảm nhiệm Bộ Giáo dục và Thanh niên.
Chân lý mang tính khoa học đó đã là lẽ sống tinh thần của thầy. Tôi đến thăm thầy và yêu cầu thầy tham dự hoạt động cách mệnh, vì trong giảng dạy, thầy thường dẫn tư tưởng của Marx, Engels, Lênin… Thầy tiếp chúng tôi trong ngôi nhà riêng dành cho những nhà giáo lão thành.
Nhưng nội hàm “văn hóa” của cái nghề dạy học của chúng ta hiện là gì? Phải chăng chúng ta cần nhất định đưa vào bài giảng chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, khơi dậy nét đẹp văn hóa Việt Nam trong tâm hồn trẻ thơ, con em của chúng ta trên ghế nhà trường vùng địch chiếm, để đánh bạt những nọc độc của thứ “văn hóa” không đáng gọi là văn hóa? - Đúng vậy! Làm văn hóa thì phải như vậy.
Ở Sài Gòn tôi có người bạn thân, cũng là cha nội, đã cùng tôi tham dự học trò Cứu quốc những năm đầu Nam bộ kháng chiến. Nhưng sức khỏe của thầy từ nhỏ đã xấu, nay càng kém. Trường Trung học tư thục Nguyễn Công Trứ. Nhưng hơn 10 năm đã qua các em lại gặp thầy ngay ở chiến khu, giữa rừng bom đạn dày đặc của quân địch…! Mười năm phải chăng thời kì đủ cho một lựa chọn chuẩn xác và can đảm? Chắc không phải yếu tố thời kì đã quyết định cho một tuyển lựa, như thầy đã dạy chúng em - khí phách và bản lĩnh Việt Nam đã giúp chúng ta làm được…”.
Anh nhìn tôi rất lâu, rồi chậm rãi nói: Bây giờ tôi chỉ muốn làm một nhà “văn hóa” thôi. Thầy nói chậm rãi, chân thành… như nói chuyện với những người bạn tri kỷ, dù chúng tôi là những học sinh nhỏ của thầy: - Thầy giác ngộ lý tưởng từng lớp chủ tức thị qua các chiến sĩ đồng thời là những nhà hiền triết của phong trào cách mệnh.
Thầy không thể xông pha được như các em; lại càng khó thích ứng với cuộc sống kham khổ ở bưng biền. Năm 1957 tôi bị địch truy bắt, phải tạm lánh lên Sài Gòn, vừa dạy học vừa hoạt động cách mệnh. Không muốn dấn thân vào chính trị. Anh sôi nổi hưởng ứng. 1. Sau vài câu chuyện hàn huyên qua nhiều năm xa vắng, tôi ngỏ ý mời anh đấu dự cách mạng với nhân cách là người trí thức yêu nước, phản đối chính sách “tố cộng, diệt cộng” của chính quyền Sài Gòn.
Ngôi trường quy tụ những anh chị em kiền yêu nước, chống lại chính sách “Tố cộng, diệt cộng” của chính quyền Ngô Đình Diệm, một chính quyền phát xít, gia đình trị, sản phẩm của chủ nghĩa thực dân mới kiểu Mỹ nhằm phá hoại Hiệp định Genève, chia cắt lâu dài sơn hà. Ít lâu sau, tôi nhận được thư của thầy.
Anh lặng lẽ nghe tôi, mắt đăm đăm, bóng gió trong suy tư… Tôi hiểu rằng trong anh đang có cuộc tranh đấu gay gắt giữa một bên là lý tưởng, hoài bão một thời chúng tôi đã cùng nhau sôi nổi tham gia cách mạng Tháng Tám 1945 và một bên là tình cảnh hiện tại - nói như nhà văn Nam Cao, “sống mòn” dưới đe dọa chết người của bộ máy đàn áp kinh khủng dưới chế độ Sài Gòn.
Tôi có người thầy học từ những ngày còn là học trò - giáo sư Nguyễn Văn Kiết. Tôi hơi bất ngờ về câu trả lời của anh, tuy thật lòng nhưng sao mà chua xót quá! Tôi nói: Anh chọn con đường “văn hóa” trong lúc văn hóa đang suy đồi vì sự xâm lược của văn hóa Mỹ, tôi nghĩ đó là một tuyển lựa có ý nghĩa của người trí thức.
Và chúng tôi đã đồng hành cùng dân tộc suốt nhiều thập kỷ qua, với ánh sáng của sự lựa chọn đúng đắn ấy! HỒNG ĐIỂU.
Thật bất ngờ! Cơ quan tôi đóng xa nơi thầy đang ở, cũng trong vùng giải phóng, tôi mừng quá, thức suốt đêm viết cho thầy một lá thư. Thầy tốt nghiệp khoa Văn và khoa Triết ở Đại học Sorbonne, Pháp, từ những năm đầu thế kỷ XX; rồi về dạy học ở Cần Thơ, Mỹ Tho. 2. Thư rất ngắn: “Thân gởi em X! Thư em nhắc tôi một kỷ niệm cũ, mà sao lời thư của em dễ thương quá! Chúc em mạnh”… Cho đến nay, thầy tôi, bạn tôi đều đã đi xa, nhưng cái đáng quý của họ chính là sự chọn lựa, dù có lúc khó khăn, nhưng luôn là sự chọn lựa đúng.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét