Ngược lại, thơ tứ tuyệt trong “Nhật kí trong tù” tuy có những bài trữ tình nhưng lại có tính chất “nhật kí” với nhiều chi tiết đời thường, ví dụ như bài: “Chia nước”, “ Viết hộ mỏng cho các bạn tù”, “Lên xe lửa đi Lai Tân”, “Cuộc sống trong tù”… Bác Hồ làm thơ để giải khuây, không giống với các thi sĩ làm thơ (ảnh tư liệu minh họa) “Nhật kí trong tù” vốn là một tập thơ chứa đựng nhiều bất thần, hích
Nhưng đây thực thụ là tâm huyết, là tình cảm rất chân thật. Mặt khác, đây là tác phẩm độc nhất tả bức chân dung tự họa chân thực và sâu sắc nhất của Người. Tại Hội thảo kỉ niệm 70 năm “Nhật kí trong tù” do Ban truyền đạo Trung ương tổ chức, các nhà nghiên cứu phê bình văn chương đều khẳng định giá trị của một tập thơ “ngẫu nhiên mà hái lượm được trong một cảnh ngộ đặc biệt” nhưng độc đáo của nhân cách lớn Hồ Chí Minh.
“Ngôn từ của Bác không phải là ngôn từ cổ điển. Chính vì là nhật kí mà chúng ta thấy trực diện hơn so với một tác phẩm hư cấu, lối sống, phép ứng xử thường ngày của Hồ Chí Minh, đặc biệt là phép xử sự trong tình thế ngặt nghèo của một người tù.
Đó là việc giành thế chủ động nhưng không sa vào chiến thắng tinh thần.
Thể loại thơ của Bác cũng 4 câu nhưng nó là tứ tuyệt tự sự - ghi nhật kí, kể chuyện. /.
Trong bài “Gãi ghẻ”- ở bẩn trong tù thì phải gãi ghẻ chứ sao. Đó là việc tận dụng thời kì (từ tháng 8/1942 - 9/1943) để cho ra đời tập thơ với 133 bài, biểu thị một tâm thế, triết lý sống thiết thực, sâu sắc. Ở đây, người tù làm thơ để mong thời gian trôi nhanh hơn, vừa ngâm vừa đợi đến ngày tự do.
Bác làm thơ không giống như những nhà thơ khác, ba năm mới được một chữ, mà phải làm nhanh để kịp ghi sự kiện. 70 năm trôi qua rồi - thời gian ấy là khá dài để người ta có thể quên lãng sau 5, 10 năm với một tác phẩm. Tỷ lệ đó đối với hơn 100 bài thơ như thế phải nói là rất cao” - giáo sư Hà Minh Đức chia sẻ.
Dù rằng, cách làm thơ trong tù của Người là để giải khuây, không giống với các nhà thơ làm thơ.
Tính chất nôm na trong thơ chữ Hán của Hồ Chí Minh lại biểu hiện một con người gần gũi, đời thường. “ Một ngày nửa chậu nước nhà pha/Rửa mặt pha trà tự tiện ta ”. Nói là tự ý thôi chứ muốn pha trà thì đừng rửa mặt, muốn rửa mặt thì chớ pha trà”. Thơ Đường luật, nhất là tứ tuyệt, thì tuyệt đại đa số là thơ trữ tình, tả cảnh hoặc kết hợp cả hai. Mà cái hay là trong sự hồn nhiên vẫn thấy cái lớn lao.
Tôi thấy những thi sĩ giỏi, có gì trong đời họ sống là đưa luôn vào thơ. Theo giáo sư Hà Minh Đức, tập thơ dày dặn về số lượng nhưng nội dung tư tưởng còn vượt tầm hơn thế. Thơ Đường hay so sánh, đối thanh, đối ý nhưng thơ của Bác không chủ về đối. “ Đã lâu không làm bài thơ nào/Nay lại thử làm xem ra sao/ Lục khắp giấy tờ vần chẳng thấy/Bỗng nghe vần “Thắng” vút lên cao ”- nói trạng kiểu Nghệ An rất rõ
Thi sĩ Vũ Quần Phương cho biết: “Thật ra Bác viết rất hồn nhiên. Bằng chi tiết đời thực trong cảnh ngộ lao tù, bằng ngôn ngữ đời thường, nôm na nhưng “Nhật kí trong tù” luôn được coi là “áng văn mẫu mực về sự kết hợp giữa lý tưởng và hiện thực, giữa hiện thực với trữ tình và châm biếm, nhiều tầng, nhiều lớp để nhận thức xã hội”.
Hiển nhiên thơ Đường có nhiều bài mang thuộc tính tự sự như: “Tam tại”, “Tam biệt” của Đỗ Phủ; “Trường hận ca”, “Tỳ bà hành” của Bạch Cư Dị… nhưng không phải là thơ tứ tuyệt. Nhưng 70 năm, giá trị của “Nhật kí trong tù” rất bền vững.
Thí dụ như những câu thơ trong bài “Lộ thi”- “Trên đường”: “ dù rằng bị trói thủ túc/ Chim ca rộn núi hương bay ngát rừng/ ham mê ai cấm ta đừng …”. ” - Giáo sư Phương Lựu phân tách. Những việc làm của Bác rất nhỏ nhưng có nhiều việc nhỏ của Bác cũng có ý nghĩa lớn.
Bìa "Nhật kí trong tù" (ảnh tư liệu) Giáo sư Phương Lựu, nhà lý luận phê bình văn chương đã đưa ra chứng cứ, tuy được viết bằng chữ Hán nhưng "Nhật ký trong tù" của Bác rất khác với thơ Đường. Đầu tiên, nét riêng ấy có được là do từ ngữ được dùng theo chiều hướng phổ thông hóa, đại chúng hóa.
Nhà phê bình Hoài Thanh đã từng nói là có khoảng tầm 30 bài hay. Đó là điều rất khác thơ Đường. Bên cạnh vốn từ vựng cổ được áp dụng, Bác còn đưa vào nhiều từ ngữ bạch thoại - khẩu ngữ. Nhiều nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng “Nhật kí trong tù” của Chủ tịch Hồ Chí Minh tuy được viết theo thể thơ tứ tuyệt nhưng tuyệt đối không giống thơ Đường, Tống của Trung Quốc.
Đó là phong độ ngắm trăng, mối tương quan giữa vị trí và ý chí: Thân trong lao, tinh thần ngoài lao. Điều này đối với nhiều chính khách là muốn bưng bít. Bên cạnh đó, sự sáng tạo trong thi pháp cũng chứng minh sự độc đáo, riêng biệt của “Nhật kí trong tù”, phủ định có ý kiến cho rằng tập thơ của Bác bắt chước thơ Đường của một số học giả nước ngoài.
Điều đó khẳng định Bác của chúng ta rất trân trọng, yêu quý văn hóa Trung Quốc và ra sức học tập nó nhưng không bao giờ rập khuôn. “Nhật kí trong tù” có nhiều bài thơ hay, nói bài nào hay nhất thì thật là khó.
Giáo sư Phương Lựu khẳng định, cống hiến lớn nhất của Chủ tịch Hồ Chí Minh về mặt Thể loại văn chương trong “Nhật kí trong tù” là sáng tạo ra thể thơ tứ tuyệt tự sự. Với giá trị to lớn đó ngày 1/10/2012, tác phẩm “Ngục trung nhật ký” (Nhật ký trong tù) hiện đang lưu giữ tại bảo tồn Lịch sử quốc gia đã được xác nhận là báu vật nhà nước (đợt 1) theo quyết định số 1426 của Thủ tướng Chính phủ.
Đằng sau cái đời thường, tâm hồn đồng cảm ấy là một tư cách lớn, một ý chí và khát vọng tự do. Trong “Nhật kí trong tù”, thuộc tính nhật kí tạo nên sự hồn nhiên. “Làm thơ theo cách của Bác là để tả tấm lòng, tình cảm của mình.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét